Languages Podcasts Polish Polish with John

Jan Czochralski – Polish with John #099 [A2]

Written by Ioannes Oculus

Some Poles are very famous. Some not. Some are famous in the world but not in Poland. One of the latter is Jan Czochralski – a brilliant mind and engineer. His life story is more than interesting. It could become a great film! Enjoy listening! ­čÖé

Transcript

Cze┼Ť─ç! Co u was s┼éycha─ç? Witajcie w kolejnym podca┼Ťcie ÔÇťPolish with JohnÔÇŁ. Nazywam si─Ö Jan Oko i chc─Ö Wam pom├│c w nauce j─Özyka polskiego.

Co ┼é─ůczy tranzystor, procesor, komputer, laptop, tablet, telefon, kamer─Ö cyfrow─ů? Wszystkie mog┼éy powsta─ç dzi─Öki metodzie Czochralskiego, czyli technice otrzymywania monokryszta┼é├│w. Anegdota g┼éosi, ┼╝e Jan Czochralski zanurzy┼é pi├│ro zamiast w ka┼éamarzu, czyli pojemniku z atramentem, w pojemniku z gor─ůc─ů cyn─ů. Gdy wyj─ů┼é pi├│ro, zobaczy┼é cieniutk─ů ni─ç metalu. Nie powiem wam dok┼éadnie dlaczego jest to tak prze┼éomowe, bo nie jestem chemikiem. Nie wiem te┼╝ dok┼éadnie co to jest monokryszta┼é, cho─ç m├│g┼ébym doczyta─ç. Nie jest to jednak najwa┼╝niejsze. Dzisiaj naszym bohaterem jest kto┼Ť, kto to wszystko rozumia┼é, opisywa┼é i potrafi┼é wykorzysta─ç w praktyce, czyli Jan Czochralski.

Czochralski urodzi┼é si─Ö w Kcyni, niedaleko Bydgoszczy. Jego ojciec chcia┼é, ┼╝eby Jan zosta┼é nauczycielem. Wys┼éa┼é go w tym celu do szko┼éy, ale Jan na jej zako┼äczenie podar┼é ┼Ťwiadectwo. Bez niego nie m├│g┼é dosta─ç si─Ö na studia i jego kariera naukowa wydawa┼éa si─Ö zako┼äczona. Wr├│ci┼é do domu. Chemii, kt├│r─ů bardzo si─Ö interesowa┼é, nie porzuci┼é. W domu robi┼é eksperymenty chemiczne, a┼╝ pewnego dnia doprowadzi┼é do ma┼éego wybuchu. Wtedy ojciec powiedzia┼é mu, ┼╝e ma wybiera─ç ÔÇťchemia albo domÔÇŁ. Jan wybra┼é chemi─Ö. Powiedzia┼é sobie, ┼╝e do domu wr├│ci jak b─Ödzie s┼éawny. Tak zacz─Ö┼éa si─Ö jego kariera.

Na pocz─ůtku by┼é aptekarzem, najpierw w Krotoszynie, potem w Berlinie. Gdy rozpoczyna┼é prac─Ö mia┼é zaledwie 16 lat! W stolicy Niemiec nie tylko pracowa┼é, ale te┼╝ uczy┼é si─Ö i zapewne eksperymentowa┼é. By┼é bardzo zdolny i szybko znalaz┼é kolejn─ů prac─Ö, tym razem w laboratorium, a potem kolejn─ů w laboratorium jeszcze wi─Ökszej firmy – Elektrizit├Ąts-Gesellschaft. Zosta┼é tam w bardzo m┼éodym wieku kierownikiem i inspektorem w rafinerii miedzi.

W tym czasie te┼╝ pozna┼é wyj─ůtkow─ů kobiet─Ö, pianistk─Ö Marguerit Haase. Pokochali si─Ö i szybko wzi─Öli ┼Ťlub. Ona by┼éa bogata, pochodzi┼éa z holenderskiej rodziny, kt├│ra mia┼éa spore maj─ůtki i znajomo┼Ťci w Niemczech. Mia┼éo si─Ö to p├│┼║niej okaza─ç bardzo wa┼╝ne dla Jana Czochralskiego i wielu innych os├│b.

Kolejne lata, to kolejne sukcesy. Cho─ç wspomniana na pocz─ůtku technika przynios┼éa mu najwi─Öksz─ů s┼éaw─Ö, to kolejne jego wynalazki te┼╝ zas┼éuguj─ů na uznanie. Wynalaz┼é stop metali zwany duraluminium, kt├│ry do dzisiaj wykorzystuje si─Ö przy budowie samolot├│w. W 1924 opatentowa┼é metal B, kt├│ry okaza┼é si─Ö rewolucyjny w przemy┼Ťle kolejowym. O takiego naukowca zacz─Ö┼éy zabiega─ç najwi─Öksze ┼Ťwiatowe firmy, w tym Henry Ford. Jan Czochralski podj─ů┼é jednak inn─ů decyzj─Ö.

W 1929 roku przeni├│s┼é si─Ö do Warszawy. Spe┼éni┼éy si─Ö jego s┼éowa – wraca┼é s┼éawny i bogaty. Jego patenty kupi┼éy USA, Wielka Brytania, Francja i inne kraje. W Polsce jednak oficjalnie nie mia┼é ┼╝adnego wykszta┼écenia i by┼é pewien problem z zatrudnieniem go na uczelni. Uda┼éo si─Ö to dzi─Öki sztuczce prawnej. Najpierw Politechnika Warszawska nada┼éa mu tytu┼é doktora honoris causa, a kilka miesi─Öcy potem zosta┼é profesorem. Mo┼╝emy sobie oczywi┼Ťcie wyobrazi─ç, ┼╝e nie ka┼╝demu si─Ö to spodoba┼éo. Co wi─Öcej, jego badania cieszy┼éy si─Ö zainteresowaniem w┼éadz, a nowy profesor wykonywa┼é wiele zlece┼ä dla wojska. Jego s┼éawa, bogactwo i powodzenie nie podoba┼éo si─Ö wszystkim, mia┼é nawet zosta─ç wyzwany na pojedynek na szable. Czy stan─ů┼é do walki i jak si─Ö ona zako┼äczy┼éa nie wiemy, jednak w s─ůdzie uda┼éo mu si─Ö wygra─ç z innym profesorem, Witoldem Broniewskim.┬á

Mimo tych trudno┼Ťci, ┼╝ycie Jana Czochralskiego w Polsce by┼éo bardzo udane. Mia┼é du┼╝o pieni─Ödzy, kupi┼é sobie pi─Ökny dom w Warszawie oraz will─Ö w rodzinnej miejscowo┼Ťci – Kcyni. Zajmowa┼é si─Ö te┼╝ poezj─ů, pisa┼é wiersze. W jego domu spotykali si─Ö arty┼Ťci, poeci. Profesor fundowa┼é studentom stypendia, przeznacza┼é pieni─ůdze na badania w Biskupinie, o kt├│rym niedawno wam opowiada┼éem, na rekonstrukcj─Ö dworku Fryderyka Szopena w ┼╗elazowej Woli i inne wa┼╝ne przedsi─Öwzi─Öcia.

Trudne czasy zacz─Ö┼éy si─Ö wraz z pocz─ůtkiem wojny. Gdy nad Polsk─Ö nadci─ůgn─Ö┼éy czarne chmury znad Niemiec wiele os├│b znalaz┼éo si─Ö w bardzo trudnej sytuacji. Jan Czochralski znalaz┼é spos├│b jak pom├│c i sobie, i innym, a jednocze┼Ťnie zaszkodzi─ç okupantowi, Niemcom. Dzi─Öki znajomo┼Ťciom dosta┼é pozwolenie na za┼éo┼╝enie firmy. Na terenie jednego z instytut├│w Politechniki Warszawskiej uruchomi┼é Zak┼éad Bada┼ä Materia┼é├│w. Firma si─Ö rozwija┼éa ca┼ékiem szybko. Dzi─Öki temu wielu pracownik├│w Politechniki unikn─Ö┼éo zes┼éania do niemieckich oboz├│w koncentracyjnych. Inne osoby Jan Czochralski tak┼╝e chroni┼é i wykorzystywa┼é znajomo┼Ťci, aby wyci─ůga─ç z oboz├│w koncentracyjnych kogo tylko m├│g┼é. W jego firmie zatrudnionych by┼éo tak┼╝e wielu ┼╝o┼énierzy Armii Krajowej. Produkowano tam, oczywi┼Ťcie nielegalnie, cz─Ö┼Ťci do maszyn drukarskich, pistolet├│w czy granat├│w dla walcz─ůcych z okupantem. Prowadzono te┼╝ sabota┼╝, czyli utrudnianie ┼╝ycia Niemcom. Niszczono na przyk┼éad elektryczne cz─Ö┼Ťci do rakiet V-1 i V-2.

Jednak to po wojnie mia┼é Czochralski najwi─Öksze k┼éopoty. Komunistyczne w┼éadze oskar┼╝a┼éy go o wsp├│┼éprac─Ö z hitlerowskimi Niemcami. By┼é aresztowany. Potem s─ůd go uniewinni┼é, ale nie m├│g┼é ju┼╝ wr├│ci─ç do pracy na uczelni. Za┼éo┼╝y┼é ma┼é─ů firm─Ö chemiczn─ů w Kcyni, aby prze┼╝y─ç. W 1953 roku sprzeda┼é ambasadzie Szwajcarii sw├│j dom w Warszawie. Zap┼éat─Ö otrzyma┼é w dewizach, czyli w zachodniej walucie, co w PRLÔÇÖu by┼éo nielegalne. Z tego powodu jego dom zosta┼é brutalnie przeszukany i zdemolowany przez Urz─ůd Bezpiecze┼ästwa. Wszystko co mia┼éo wi─Öksz─ů warto┼Ť─ç zosta┼éo zabrane albo zniszczone. Po rewizji Jan Czochralski trafi┼é do szpitala z zawa┼éem serca. 22 kwietnia 1953 roku zmar┼é. Komunistyczne w┼éadze nigdy nie doceni┼éy jego pracy, a pami─Ö─ç o nim mia┼éa by─ç na zawsze wymazana z kart historii. Sta┼éo si─Ö jednak inaczej.

Ju┼╝ w 1954 roku zesp├│┼é Gordona Teala(ang.) z Texas Instruments skonstruowa┼é pierwszy tranzystor z kryszta┼éu krzemu wyhodowanego metod─ů Czochralskiego. Od tego czasu jego metoda jest u┼╝ywana na ca┼éym ┼Ťwiecie w produkcji sprz─Ötu elektronicznego. W Polsce dopiero po upadku w┼éadzy komunistycznej przywr├│cono o nim pami─Ö─ç.

Jan Czochralski jest dla mnie niezwyk┼é─ů postaci─ů. Naukowiec, kt├│ry stworzy┼é rzeczy tak przydatne, tak wa┼╝ne w naszym codziennym ┼╝yciu. Jednocze┼Ťnie ca┼ékiem sprawny przedsi─Öbiorca, kt├│ry potrafi┼é wykorzysta─ç swoje talenty do zarabiania pieni─Ödzy. Potem dzieli┼é si─Ö tymi pieni─Ödzmi i pomaga┼é rozwija─ç nauk─Ö. Szkoda, ┼╝e tak d┼éugo by┼é zapomniany, a i dzisiaj niewiele si─Ö o nim m├│wi. Ale wy ju┼╝ o nim wiecie!

Dzi─Ökuj─Ö Wam bardzo za ten odcinek. Zapraszam na m├│j blog ioannesoculus.com albo polishwithjohn.com. B─Öd─Ö wdzi─Öczny za wsparcie mnie na serwisie Patreon. Tym kt├│rzy ju┼╝ to robi─ů, serdecznie dzi─Ökuj─Ö! Trzymajcie si─Ö zdrowo i trzymam za was kciuki! Do us┼éyszenia!

You can download the transcript as a pdf file: Polish with John #99 Jan Czochralski [A2]


In the podcast, I used Sour Tennessee Red by John Deley and the 41 Players; source: https://www.youtube.com/audiolibrary/music (attribution not required).

About the author

Ioannes Oculus

I am addicted to languages, both modern and ancient. No language is dead as long as we can read and understand it. I want to share my linguistic passion with like minded people. I am also interested in history, astronomy, genealogy, books and probably many others. My goals now are to write a novel in Latin, a textbook for Latin learners, Uzbek-Polish, Polish-Uzbek dictionary, modern Uzbek grammar and textbook for learners. My dream is to have a big house in UK or USA where I could keep all my books and have enough time and money to achieve my goals.

2 Comments

Leave a Comment

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.